Home  //  Hrana i Piće  //  Kultura Vina  //  Istorijat srpskog vinogradarstva i vinarstva

O nastanku vinogradarstva na tlu današnje Srbije zna se veoma malo, uglavnom zbog oskudnih istorijski utemeljenih podataka. Iako je hiljadugodišnje prisustvo vinove loze u Srbiji dokazano fosilnim ostacima, jedini osvedočeni izvori odnose se na rimsko osvajanje Panonije, posebno Srema, a prvi zapis datira s kraja tridesetih godina pre nove ere. Tek je dolazak Rimljana označio i početak korišćenja vina, koje su legionari i bogati kolonisti uvozili iz mediteranskih krajeva. Rimski car Domicijan (69–96) uveo je zakon kojim je samo vinogradarima na Apeninskom poluostrvu bilo dozvoljeno da sade vinovu lozu kako bi zadržali prvenstvo u proizvodnji i prodaji vina na celokupnoj teritoriji tadašnjeg Rimskog carstva. Taj monopol bio je na snazi gotovo dva veka, sve do cara Marka Aurelija Proba, rođenog u sremskom gradu Sirmijumu (Sremska Mitrovica). Zato se Prob najčešće pominje kao čovek koji je u III veku prvi kod nas zasadio vinovu lozu, na padinama Alme Monse (Fruška gora). Antički istoričari navode da je vinogradarstvo u IV veku bilo jedno od najvažnijih zanimanja stanovnika carskog grada Sirmijuma. 

Pojava hrišćanstva u ovim krajevima pozitivno je uticala na razvoj vinarstva i vinogradarstva, a u VI veku i Sloveni prihvataju gajenje vinove loze.

Istorija srpske proizvodnje vina traje više od hiljadu godina. Poseban razvoj počeo je od začetaka srpske države u VIII i IX veku, a naročito za vreme vladavine dinastije Nemanjića, od XI do kraja XIV veka. Veliki župan Stefan Nemanja 1189. godine u Nišu je dočekao nemačkog cara Fridriha I Barbarosu i krstaše posluživši ih vinom i medovinom. Kulturu gajenja vinove loze, osim srpskih vladara, negovali su i vlastelini, ali i srpsko sveštenstvo. U doba cara Dušana donet je zakon koji je regulisao proizvodnju i promet vina u okolini Prizrena, što predstavlja začetak geografskog porekla. Osim toga, može se reći i da je on jedini vladar na svetu koji je izgradio vinovod jer je iz vinograda i podruma u Velikoj Hoči vino kroz glinene cevi dugačke 25 kilometara dopremano sve do carskih podruma u Prizrenu. U našoj literaturi o tom periodu nigde se ne pominje rakija, već rujno vino koje se pilo iz pehara i predstavljalo pozadinu svakog dogovora, zakletve, obećanja, običaja ili zakona.

Nakon zauzimanja južnih delova Srbije od strane Turaka, srpski narod se pomerao na sever i u doba cara Lazara, u drugoj polovini XIV veka, glavno vinogradarsko središte postaje Kruševac sa okolinom. Za vreme turske vladavine u Srbiji je iskrčen veliki deo vinograda, pa su postojali i specijalni odredi konjanika, takozvanih akindžija, koji su uništavali vinograde jer je osvajačima  vera zabranjivala konzumiranje alkohola. 

 Posle oslobođenja od Turaka u Srbiji počinje intenzivan razvoj vinogradarstva, koje postaje najznačajnija privredna grana, tako da je, prema popisu iz 1887. godine, Srbija imala 81.000 hektara pod vinogradima, što je najmanje pet puta više nego danas. 

Share